τετράδια

ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ-SCRIPTA MANENT


Ετικέτες: , ,

Γεώργιος Σκληρός

Ο Γεώργιος Κωνσταντινίδης, προσωνύμιο Σκληρός (Τραπεζούντα 1878 - Αλεξάνδρεια 1919) ήταν πρωτοπόρος Έλληνας σοσιαλιστής. Σπούδασε ιατρική στη Μόσχα και αναμίχθηκε με το επαναστατικό κίνημα, επηρεασμένος από τις ιδέες του Γεωργίου Πλεχάνωφ. Προβλήματα με το τσαρικό καθεστώς τον οδήγησαν αρχικά στην Εσθονία και κατόπιν στην Ιένα όπου γνωρίστηκε με τον Δημήτρη Γληνό. Το 1907 εκδίδει Το Κοινωνικόν μας Ζήτημα, μελέτη που προκάλεσε έντονες πολιτικές συζητήσεις. Αργότερα μετέβη στην Αλεξάνδρεια όπου και πέθανε. Ο Σκληρός προσπάθησε να αποτυπώσει ρεαλιστικά την κοινωνική πραγματικότητα της εποχής του και να αναλύσει την ελληνική κοινωνία με μαρξιστικά εργαλεία, προκαλώντας συζητήσεις και προστριβές ανάμεσα στους τότε προοδευτικούς και συντηρητικούς κύκλους.


Καλά λαέ, από πού βγήκαν αυτοί;


Καλά, λαέ, όλα αυτά που λες είναι άγια, αλλά πώς συμβαίνει ώστε όλοι οι βουλευταί, που εσύ ο ίδιος τους εκλέγεις, και που βέβαια δεν είναι τα χειρότερα στοιχεία της κοινωνίας, να είναι έ­τσι συμφεροντολόγοι, ατομικισταί, αριβίστες, ρουσφετολόγοι, ελα­στικοί στις ιδέες και τα καθήκοντά τους, μικρολόγοι, μικροφιλότιμοι, επιπόλαιοι και ανίκανοι για δημιουργική εργασία;

Από πού βγήκαν αυτοί; Πέσανε από τον ουρανό ή είναι σαρξ εκ της σαρκός και οστούν εκ των οστών σου;

Και αφού λοιπόν είναι γνήσια τέκνα σου και οι καλύτεροι αν­τιπρόσωποι του πολιτισμού σου και των φυλετικών ιδιοτήτων σου, τότε τι φωνάζεις εναντίον τους και δε φωνάζεις εναντίον του εαυτού σου; Δεν κατάλαβες ακόμα πως όλα τα ελαττώματα αυτά, που αποδίδεις στους πολιτικούς σου, τα ’χεις κι εσύ ο ίδιος όχι σε μικρό­τερο βαθμό;

Και εάν οι βουλευταί σου ρουσφετολογούν, μικρολογούν, δεν κοιτάζουν τα κοινά συμφέροντα, αλλά μόνον τα ατομικά τους, δεν κατάλαβες ότι αυτό προέρχεται γιατί και συ, ελληνικέ λαέ, ολόκληρος, απ’ τον καθηγητή του πανεπιστημίου ίσαμε τον τελευταίο τσαγκάρη και χωρικό, με τη μεγαλύτερη ευκολία ρουσφετολογείς, συμφεροντολογείς, μικρολογείς, ψεύδεσαι, σοφιστεύεις, δεν κρατείς καμιά σταθερή ηθική αρχή, κανένα ορισμένο ιδεολογικό κοινω­νικό πρόγραμμα;

Ο πολύς κόσμος, όταν κρίνη για τέτοια δύσκολα θεωρητικά ζητήματα, σχεδόν πάντοτε λέει ανοη­σίες γιατί νομίζει πως του αρκεί η καθημερινή πραχτική πείρα της ζωής για να λύση οποιοδήποτε ζήτημα. Δεν υποψιάζεται το πολύπλοκο του πράγματος, το ότι χρειάζονται ένα σωρό γνώσεις, ιδίως ιστορικές και κοινωνιολογικές, για να μπορέση να σχηματίση μια γνώμη που να πλησιάζη λιγάκι την αλήθεια. Την τάση αυτή στην προχειρολογία και την προθυμία να λύη όλα ανεξαιρέ­τως τα ζητήματα και τα πιο θεωρητικά και επιστημονικά, με δυο-τρία φρασίδια της «πραχτικής σοφίας», την απαντά κανείς ιδίως στις αμόρφωτες κοινωνίες της Ανατολής, όπου οι άν­θρωποι έχουν αρκετά ανεπτυγμένο το πραχτικό πνεύμα της βιο­πάλης, αλλά τελείως εκμηδενισμένη κάθε ικανότητα προς θεωρη­τική, φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη που δεν έχει άμεση σχέ­ση με την πραχτική ζωή. Σε καμμιά όμως κοινωνία δεν οργιάζει τόσον η προχειρολογία και η αυταπάτη της εμφύτου σοφίας όπως στη δική μας. Αυταπάτη η οποία ωθεί τον Έλληνα μέχρι του κω­μικού σημείου να θέλη να συζητήση οποιοδήποτε θέμα και με ειδικούς ακόμα, χωρίς τον παραμικρό δισταγμό για την ανεπάρκειά του. Πράγμα το οποίον προέρχεται από την απέραντη υποκειμενικότητα και φιλαυτία του, εξ ου και η μεγάλη αυταρέ­σκεια και αμάθειά του, ιδίως στα γενικά θεωρητικά ζητήματα της επιστήμης και της ζωής.

[…] Οι σπουδαιότερες φυλετικές αρνητικές ιδιότητές μας είπαμε ότι είναι: Η φανατική προσήλωση στο ψέμα που κολα­κεύει τις εθνικές μας αδυναμίες και προλήψεις, ή εξυπηρετεί τα προσωπικά πάθη και συμφέροντά μας και η περιφρόνησή μας στην αλήθεια και δικαιοσύνη εφ’ όσον αυτές πειράζουν έστω και την πιο μικρή αδυναμία μας. Ο σατανικός ατομικισμός, που όλα τα υποτάσσει στην πρακτική καριέρα του ατόμου και στο συμφέρον της οικογενείας του, ολότελα αδιαφορών για ανώτερα κοι­νωνικά ή ανθρωπιστικά ιδανικά. Η θεοποίηση εκ μέρους μας του νοητικού παράγοντος, της επιτήδειας «καπατσοσύνης», που εξασφαλίζει κοινωνική προαγωγή και η τελεία μας αδιαφορία στο ήθος και τον ηθικό εν γένει παράγοντα. Η γενική αμοιβαία καχυποψία μας, που προέρχεται από τη γενική συνείδηση της ηθικής ελαττωματι­κότητάς μας. Η ανευλάβειά μας προς το άτομο του άλλου, αποτέλεσμα εσωτερικού δεσποτισμού και ελλείψεως ανθρωπι­στικής ανατροφής. Η ματαιοδοξία, φτωχαλαζονική επί­δειξη του πλούτου και η θεοποίηση της υλικής επιτυχίας του ανθρώπου, αποτέλεσμα ελλείψεως πνευματικών ιδανικών και ανωτέ­ρας ηθικής αντιλήψεως της ζωής. Η υπερτροφία του προσωπικού στοιχείου και της μικρολόγου υποκειμενικότητας σε όλες μας τις κρίσεις και κοινωνικές πράξεις. Η έλλειψη φυσικότητος και απλότητος χαρακτήρος ισχυ­ρών παρορμήσεων και οραματισμού και η φυσική συνέπεια αυτών: η στεγνότης και πεζότης του χαρακτήρος, η τελεία υποδούλωσή μας στην τρομοκρατία μιας ματαιοδόξου υλιστι­κής γνώμης, και η ανικανότης μας για κάθε αυθόρμητη γενναία δημιουργία στην περιοχή της τέχνης, του ηθικού κόσμου και της ανιδιοτελούς καθαρής επιστήμης! Η παγερά αδιαφορία μας και η ειρωνική στάση απέναντι κάθε μεγάλου συστήματος και ανθρωπιστικής ιδέας, που προσπαθούν να καλυτερέψουν την κοι­νωνία και την ανθρωπότητα, και η έλλειψη ειλικρινούς και θερμού ενδιαφέροντος για τα μεγάλα φιλοσοφικά, μεταφυσικά, βιολογικά, καλλιτεχνικά, κοινωνιολογικά κτλ. ζητήματα, που δεν εξα­σφαλίζουν στο άτομο κανένα πρακτικό, υλικό κέρδος!

[…] Πρέπει όλοι οι πραγματικώς φωτισμένοι και όσοι καταγίνονται σε κάποια κοινωνική διαφωτιστική δράση να μη παύουν να επαναλαμβάνουν τα φυλετικά μας ελατ­τώματα και να δημιουργήσουν μια σταθερή κοινή γνώμη, που να καυτηριάζει διαρκώς εκείνα που ως τα τώρα τα επαινούσαν και τα λιβάνιζαν όλοι.

 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΤΕΤΡΑΔΙΩΝ: Για περ. βλ. Γεώργιος Σκληρός, Τα σύγχρονα προβλήματα του Ελληνισμού, στο Γ. Σκληρού, Έργα, εισαγωγή-σχόλια-επιμέλεια Λουκάς Αξελός, εκδ. «Επικαιρότητα», Αθήνα 1976.



πίσω στα περιεχόμενα: